طب کار پویه بهداشت حرفه‌ای طب کار سرب در محیط کار

طب کار سرب در محیط کار



طب کار سرب در محیط کار

سميت سرب هزاران سال است كه براي انسان شناخته شده است. عليرغم شناختي كه نسبت به سميت اين عنصر وجود دارد هنوز هم درگستره وسيعي از صنايع مصرف مي شود.طب کار سرب در محیط کار را شناسایی میکند.

اداره خدمات بهداشت عمومي آمريکا ۱۱۳ حرفه را كه در آنها شخص به اقتضاي شغلي در معرض تماس با سرب است معرفي نموده است.

طب کار سرب در محیط کار : سرب

سرب پس از آهن دومين فلز پر مصرف صنعتي محسوب مي شود. تماس با سرب از زمان انقلاب صنعتي
رو به افزايش بوده است و در قرن اخير به خاطر استفاده از بنزين حاوي سرب شدت گرفت، به طوري كه
مقدار سرب موجود در بدن انسان امروزي ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ برابر انسان هاي قبل از دوران صنعتي شدن است.

تماس با سرب معدني و تركيبات آن در محيط هاي شغلي به روش هاي تنفسي، گوارشي و پوستي انجام
و زمينه ساز صدمات و مسموميت سربي در كارگران مي شود.

سرب نه تنها سلامتي افرادي را كه به اقتضاي شغلي مجبور به تماس با آن هستند را به خطر مي اندازد،
بلکه يکي از شايع ترين آلاينده هاي زيست محيطي محسوب مي شود كه سلامتي جامعه و بويژه كودكان را به
طور جدي به خطر مي اندازد.

بنابراین طب کار سرب در محیط کار پس از شناسایی راههای مقابله با آن را آموزش می دهد.
كودكان در اثر تماس با رنگ هاي سربي به كار رفته در اسباب بازي ها و پوشش خوراكي ها و يا
بر اثر تماس با سربي كه توسط والدين شان از محيط كار به منزل آورده مي شود به مسموميت
مزمن مبتلا مي شوند.

افرادي كه در نزديکي كارگاه هاي صنعتي و يا در شهرهاي پرترافيك زندگي مي كنند از شانس ابتلاء بالاتري به مسموميت مزمن با سرب برخوردار هستند. طب کار سرب در محیط کار

جذب سرب از طریق کارخانه های صنعتی به خصوص صنایع: استخراج از معادن سرب، ذوب و پالایش سرب، باطری سازی، مصارف سوختی، کابل سازی، صنایع شیمیایی، رنگ سازی، سرامیك سازی، شیشه سازی صنعت ساختمان سازی استفاده می شود.

همچنین فلز نرم و سنگين سرب در ساخت صفحه هاي باطري، ياتاقان، حروف چاپ، حفاري، لوله هاي سربي، مخازن آب، تهيه اسيد سولفوريك، ورقه هاي سربي، اتومبيل سازي، آلياژ)برنز و مفرغ(، مهمات، لحيم كاري، حروف چاپي، غلاف كابل ها، رنگ ، شيشه ، سراميك ، كاشي، لاستيك، پلاستيك، حفاري، لباس هاي حفاظتي مقاوم در برابر اشعه استفاده مي شود . آرسنات سرب در توليد حشره كش و نيترات و كرومات سرب به عنوان ماده رنگي استفاده مي شوند.
به طور كلي بيشترين مصرف فلز سرب در بخش ترابري و الکتريکي مي باشد.

طب کار سرب در محیط کار :متابولیسم سرب

سرب از راه هاي تنفسي، گوارشي و پوستي وارد بدن مي شود. كارگران به علت كار مستقيم با سرب، كار در مجاورت بخش هايي كه با سرب كار مي كنند.
ورود به فضاهاي محصور كه ممکن است در آنجا سرب وجود داشته باشد و تماس با سطوح آلوده به سرب در معرض تماس با سرب خواهند بود .روزانه به طور متوسط ۸ ميکروگرم

سرب از راه استنشاق هوا و ۲۱ ميکروگرم توسط غذا وارد بدن مي شود. افراد سيگاري روزانه ۲۱ تا ۳۱ ميکروگرم سرب از طريق مصرف دخانيات دريافت مي كنند.

طب کار سرب در محیط کار : راههای جذب

  • جذب از راه دستگاه تنفس:
    فيوم هاي سرب در حين انجام كارهاي داغ نظير ذوب و يا جوشکاري بر روي سرب و يا آلياژهاي سربي توليد مي شوند. گرد و غبار سرب عمدتاً در حين فرايندهاي سرد نظير برشکاري، سند بلاست، رنگ آميزي، و برداشت رنگ هاي حاوي سرب از روي سطوح با استفاده از شعله و يا تراشيدن به روش هاي مکانيکي توليد مي شوند.
    گرد و غبار و فيوم هاي سرب بدون بو و غير قابل رؤيت بوده و شرايط مناسبي را براي ايجاد تماس تنفسي كارگران با آنها فراهم مي كنند.

هواي آلوده به سرب وارد ريه ها شده و پس از جذب بلافاصله وارد جريان خون مي شود. جذب سرب به سرعت و از كليه راه هاي تنفسي حتي از مجاري بيني نيز انجام مي شود.

  • جذب از راه دستگاه گوارش:

    گرد و غبار و فيوم هاي سرب پس از توليد و انتشار بر روي مواد غذايي،آب، لباس و سايرسطوح و اشياء
    ته نشين مي شوند.
    در صورت صرف غذا، نوشيدني و يا استفاده از سيگار، جوئيدن ناخن يا مصرف آدامس در محيط هاي آلوده يا در محيط هاي تميز با دست هاي
    آلوده به سرب شرايط لازم براي جذب گوارشي فراهم مي شود.
    در محيط هاي با احتمال تماس دهاني، برخي از افراد طعم و مزه فلزي سرب را در دهان خود احساس مي كنند.
    سرب جذب شده پس از ورود به خون به استخوان ها و بافت هاي نرم بدن از جمله كبد، جائيکه به تدريج از
    طريق صفرا به روده كوچك و از آنجا وارد مدفوع مي شود مي رسد.

جذب سرب ابتدا در دوازدهه و از طريق سلول هاي مخاطي روده رخ مي دهد. چربي ها در جذب سرب مؤثرند
ولي پروتئين ها از مسموميت سربي مي كاهند.
كمبود كلسيم و در مواد غذايي نيز جذب سرب را افزايش مي دهند.
تركيب رژيم غذايي روزانه، سن و D ويتامين اندازه ذرات سرب از عوامل مهم در جذب سرب مي باشند.
چربي زياد در رژيم غذايي و كمبودكلسيم و آهن در مواد غذايي تمايل به جذب سرب از روده را افزايش مي دهد.

  • جذب از راه پوستی:
    جذب پوستي سرب و تركيبات آن ضعيف است مگر در رابطه با تركيبات آلي، به طوري كه آلکيل ها و استئارات سرب از طريق پوست سالم هم جذب مي شوند.
    در خصوص تركيبات معدني، آنهايي كه در روغن حل مي شوند نظير نافتئالات سرب امکان جذب بالايي دارند و در صورت زخمي بودن و يا وجود هرگونه آسيب ديدگي يا حساسيت در پوست، ميزان جذب بيشتر مي شود.

طب کار سرب در محیط کار : دفع سرب

در ارتباط با دفع سرب جذب شده،كليه ها و كبد نقش اصلي بر عهده دارند، به طوري كه% ۷۵ سرب جذب شده از طريق كليه ها دفع مي شود. دستگاه گوارش% ۱۵ مو، ناخن، عرق و شير هم به ميزان% ۸ در دفع سرب مؤثر هستند.

طب کار سرب در محیط کار : فاکتورهای موثر بر مسمومیت

  • سن و جنس
    حساسيت به سرب در زنان بيش از مردان مي باشد.
    زنان جوان در آستانه بارداري و افراد جوان زير ۱۸ سال حساس تر از ساير كارگران هستند.
    به لحاظ قانوني اين افراد اجازه كار در مشاغلي نظير ساخت و تصفيه سرب ندارند.
  • تغییرات فصلی
    استعداد مسموميت در دماي محيطي بالا بيشتر از دماي معمولي است.
  • تغذیه
    ویتامین D جذب سرب را كاهش مي دهند. كمبود فسفر و كلسيم و آهن در غذاي روزانه و ازدياد ويتامين
    رژيم غذايي كم چرب و يا غني از پروتئين سبب كاستن از جذب سرب و مسموميت هاي ناشي از آن مي شود.
    فاكتورهاي تغذيه اي از قابليت اصلاح يا تغيير مسير متابوليسم سرب برخوردار هستند. روي، بواسطه اثر رقابتي
    با سرب بر سر جايگاه مشترك در برخی پروتئن های بدن سبب كاستن از جذب سرب و اثرات سمي آن مي شود.

اسيد آسکوربيك(ویتامین C)  با خواص آنتي اكسيدانتي سبب محافظت از سلول در مقابل استرس هاي اكسيداتيو ناشي از سرب مي شود.
اثرات حفاظتي شير به عنوان غذايي غني از كلسيم در كاهش مسموميت با سرب بسیار موثر است.

  • اثرات بهداشتی ناشی از تماس با سرب

    سرب از عناصر ضروري مورد نياز بدن محسوب نمي شود. به طور طبيعي مقدار كمي سرب وارد بدن مي شود كه متناسب با ظرفيت دفع طبيعي بوده و مشکلي ايجاد نمي كند. در صورتي كه سرب جذب شده بيشتر از ظرفيتدفعي باشد به مرور در بدن تجمع يافته و باعث ايجاد مسموميت مي شود. اغلب مسموميت ها بدون علامت بوده،يا در مراحل ديررس باعث ايجاد علايمي مي شوند.

  • مسمومیت خفیف
    اگر مقدار سرب موجود در بدن زياد باشد تمامي اعضاء به ويژه كليه ها و دستگاه عصبي مركزي درگير شده
    و باعث ايجاد ناراحتي هايي نظير احساس خستگي عمومي، ضعف، دردهاي عمومي، سردرد، كاهش وزن،
    دردهاي شکمي،كم خوني، افزايش فشار خون و يبوست مي شوند.

تماس طولاني با سرب باعث آسيب هاي كليوي،آسيب به مغز و سيستم عصبي،ضعف و ناتواني عظلاني و حتي ناباروري مي شود.

  • مسمومیت خفیف تا متوسط
    لرزش، اختلالات خواب، اختلال در تمركز، سردرد، استفراغ،كاهش وزن، ناراحتي شکمي، رنگ پريدگي، خستگي،خواب آلودگي، تغييرات رفتاري) تحريك پذيري( از مهمترين علائم مسموميت خفيف تا متوسط محسوب مي شوند
  • مسمومیت شدید
    در مسموميت شديد احساس طعم فلزي در دهان، ضعف يا فلج عضلاني، كرامپ هاي شديد، سفتيجدار شکم،يبوست ايجاد مي شود.
  • حد مجاز سرب و ترکیبات آن در هوای تنفسی

    حدتماس شغلي براي تماس تنفسي با سرب و تركيبات معدني سرب در طي يك شيفت كاري ۸ ساعته،۵۱ ميکروگرم در متر مکعب هوا مي باشد.كميته فني بهداشت حرفه اي كشور و سايرسازمان هاي معتبر بين المللي، حد مجازي براي مواجهه تماسي كوتاه مدت و سقفي با سرب ارائه نداده اند.

خانواده هاي كارگران در معرض تماس كه به طور مستقيم از طريق انتقال ناخواسته سرب از طريق لباس و كفش و مو و دست آلوده از محل كار به منزل در معرض مواجهه قرار مي گيرند.

برخي ازكارگران در پايان كار به نحو مناسبي استحمام و رفع آلودگي نکرده و يا اينکه بر اثر تماس با وسايل،
سطوح و لباس هاي آلوده، آلودگي را به همراه خود به اتومبيل و منزل برده و به اين ترتيب مقدمات تماس
و مسموميت اعضاء خانواده بويژه كودكان و زنان باردار را با سرب و تركيبات آن فراهم مي كنند.

افزايش غلظت سرب در خون بزرگسالان تأثير نامطلوبي بر سيستم توليد مثل و بر جنين در حال رشد
داشته و سبب بروز آسيب هاي عصبي دائمي در جنين مي شود.

كار ايمن با سرب و پيشگيري از انتشار ناخواسته آن به اتومبيل، منزل و اعضاء خانواده نيازمند همکاري
و تعامل دو طرفه كارگر و كارفرما است.

طب کار سرب در محیط کار : وظایف کارفرمایان در راستای ارتقاء کیفیت محیط کار

در اغلب موارد كارفرمايان از ناايمن بودن محيط هاي كار بي اطلاع بوده و شرايط لازم براي مواجهه پرسنل
با سرب و تركيبات آن را فراهم مي كنند. كارگران حق دارندكه در مقابل تماس با سرب محافظت شده و
تماس آنها با سرب به حداقل ممکن برسد.كنترل تماس هاي شغلي و بهسازي محيط كار تنها در سايه
مشاركت كارفرما و كارگران قابل دستيابي است.

  1. كارفرمايان وظيفه دارند محيط كار را به نحوي ايمن سازي كنند كه تماس كارگران با سرب كنترل شود ودر

    جاهايي كه اين كار به لحاظ فني يا عملياتي امکان پذير نيست، تا حد امکان كنترل شده باشد.

  2. كارفرما موظف است بر اساس اولويت بندي اقدامات كنترلي در برنامه ارزيابي ريسك اقدام به ايمن سازي
    ايستگاه هاي كاري و محيط كاري نمايد.
  3. مسئوليت صيانت از سلامتي افراد بازديد كننده از محل كاركه به طور اتفاقي و ناخواسته در معرض
    تماس با سرب قرار مي گيرند بر عهده كارفرما است.
  4. كارفرما موظف است لباس و تجهيزات حفاظتي مناسب براي كارگران فراهم كند.
  5. كارفرما با اجراي آموزش هاي تخصصي، وضع و اعمال قانون، تشويق به رعايت توصيه هايا اقدامات بهداشتي
    مناسب از سودمندي برنامه هاي پيشگيرانه مطمئن شود.
  6. كارفرما موظف به تأمين تسهيلات شستشوي مناسب مشتمل بر بخش هاي رختکن لباس هاي آلوده،
    دوش و رختکن لباس هاي تميز مي باشد.
  7. كارفرما موظف به ارائه آموزش هاي لازم در زمينه كار ايمن با سرب مي باشد.
  8. كارفرما موظف است تسهيلات دوش و شستشوي دست و صورت و تمام بدن را براي كارگران فراهم كرده
    و مطمئن شود كه كارگران قبل از خروج از محل كار حتما دوش گرفته و بدون آلودگي از محيط كار خارج مي شوند.
  9. در خصوص كارگراني كه در معرض غلظت هاي كمتر از ۲۱۱ ميکروگرم سرب در متر مکعب هواي تنفسيمي باشند، كارفرما موظف به تأمين دست شويي هاي مناسب جهت شستشوي دست و صورت مي باشد.
    كارگران موظف به شستشوي دست و صورت خود پيش از خروج از محل كار مي باشند.
  10. -كارفرما موظف است نحوه استفاده صحيح از لباس هاي حفاظتي را به كارگران آموزش داده و از رعايت
    اين آموزش ها توسط كارگران مطمئن شود.
  11. كارفرما موظف است،كارگران را نسبت به خطرات بهداشتي كار با سرب و اهميت رعايت دقيق توصيه هاي
    بهداشتي در زمينه تعويض لباس كار، استحمام، شسستن دست ها در پايان كار و عدمانتقال وسايل كاري
    آلوده به خارج از محل كار آگاه نمايد.
  12. كارفرما موظف است به منظور بررسي اثر بخشي برنامه حفاظتي در مقابل سرب، در فواصل زماني منظم
    اقدام به جمع آوري نمونه از سطح پوست و سطوح داخلي اتومبيل كارگران كند.
  13. كارفرما موظف است نتايج نمونه برداري هوا، نمونه برداري از سطح پوست يا از محيط داخلي اتومبيل را به
    اطلاع كارگر رسانيده و توصيه هاي لازم را به كارگران ارائه كند.
  14. كارفرما بايد سيستم هاي تميز كننده فشار منفي نظير جاروبرقي هاي مركزي مجهز به فيلترهاي هوا
    رادر محل كار جهت نظافت و جمع آوري سرب ته نشين شده بر سطح لباس هاي كار، ماسك هاي تنفسي
    و تجهيزات كاري در پايان كار را فراهم كنند.

طب کار سرب در محیط کار :وظایف کارگران در راستای ارتقاء کیفیت محیط کار

كارگر مسئول رعايت جنبه هاي ايمني و بهداشت در كاري كه انجام مي دهد مي باشد.

استفاده درست از سيستم هاي كنترل ريسك كه توسط كارفرما تأمين شده نظير سيستم تهويه، سيستم هاي
نظافت فشار منفي، سيستم هاي كنترل دما، تجهيزات حفاظت فردي و…

  1. رعايت دستورالعمل هاي كار ايمن، رفع آلودگي پيش از ورود به غذاخوري، خروج از محل كار و…
  2. پرهيز از خوردن، نوشيدن و يا جوئيدن آدامس و استعمال سيگار و يا آوردن خوراكي، نوشيدني و يا سيگار
  3. صرف غذا، نوشيدني و استعمال دخانيات در محل هاي تميز و عاري از آلودگي به سرب
  4. شسشتوي دست وصورت و ياتعويض لباس و يا لباس هاي حفاظتي آلوده پيش از ورود به غذاخوري يا محلصرف نوشيدني

طب کار سرب در محیط کار : رعايت اصول بهداشت فردي

  • شسشتشوي دست و صورت و تميز كردن زير ناخن ها با فرچه پيش از صرف غذا يا نوشيدني.
  • مشاركت در ايمن سازي محيط كاري
  • شركت مستمر و فعال در دوره هاي آموزشي
  • تعامل سازنده و متقابل با كارفرما در زمينه ايمن سازي محيط
  • آشنايي با نحوه استفاده صحيح و به موقع از سيستم هاي كنترلي نظير تهويه موضعي، تجهيزات وروش هايكار صحيح
  • نظافت و تميز نگه داشتن محيط كار با روش هاي تعريف شده از سوي كارفرما
  • انجام كار با حداقل توليد و انتشار آلودگي
  • جمع آوري و انتقال مناسب پسمان ها در انتهاي شيفت كاري
  • استفاده از لباس هاي حفاظتي و ماسك هاي تنفسي در محيط هاي پرگرد و غبار و بازگرداندن آنها
  • در انتهاي شيفت يا روز كاري به محل تعيين شده از سوي كارفرما
  • گزارش هرگونه اشکال يا خرابي در سيستم تهويه، اقلام حفاظت فردي، برچسب گذاري و… به مسول hse
  • رعايت توصيه هاي پزشکي در هنگام كار با سرب
  • رعايت توصيه ها و دستورالعمل هاي اعلام شده توسط كارشناس بهداشت حرفه اي
  • شستشو و نظافت تجهيزات حفاظت فردي در محل كار

مشارکت و همکاری کارفرما و کارگر در پایش و مراقبت های دوره ای
که از سوی مراکز طب کار صورت میگیرد عاملی موثر در پیشگیری
عوارض ناشی از سرب و سایر آلاینده ها میباشد.

برای دیدن مشابه در طب کار به بلاگ مراجعه کنید.

ما را در نقشه گوگل پیدا کنید .

 

برچسب‌ها:, , , , , , , , ,

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *